Tác giả: Đức Phật Gotama
Saṃyutta Nikāya 54.11 ghi lại lờii Đức Phật dạy các Tỳ-kheo về ānāpānassatisamādhi tại Icchānaṅgala.
Trong Icchānaṅgalasutta, Đức Phật khẳng định định niệm hơi thở là “thượng trú”, “Phạm trú”, và “Như Lai trú”. Đây là một trong những bài kinh căn bản về phép tu tập niệm hơi thở vô hơi thở ra.
Ekaṃ samayaṃ bhagavā icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi: “icchāmahaṃ, bhikkhave, temāsaṃ paṭisallīyituṃ. Nāmhi kenaci upasaṅkamitabbo, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā”ti.
Atha kho bhagavā tassa temāsassa accayena paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi: “Sace kho, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ: ‘katamenāvuso, vihārena samaṇo gotamo vassāvāsaṃ bahulaṃ vihāsī’ti, evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyātha: ‘ānāpānassatisamādhinā kho, āvuso, bhagavā vassāvāsaṃ bahulaṃ vihāsī’ti.
Idhāhaṃ, bhikkhave, sato assasāmi, sato passasāmi. Dīghaṃ assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāmi, dīghaṃ passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāmi; rassaṃ assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāmi, rassaṃ passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāmi; ‘sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti pajānāmi …pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti pajānāmi, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti pajānāmi.
Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya: ‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipi. Ānāpānassatisamādhiṃ sammā vadamāno vadeyya: ‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipī”ti.
Một thởi Thế Tôn trú tại Icchānaṅgala, trong rừng Icchānaṅgala. Tại đó Thế Tôn gọi các Tỳ-kheo: “Này các Tỳ-kheo, Ta muốn an cư ba tháng. Không ai được đến gần Ta, trừ ngưới đem thức ăn.”
Rồi sau ba tháng, Thế Tôn xuất định, bảo các Tỳ-kheo: “Này các Tỳ-kheo, nếu các ngoại đạo sa-môn hỏi: ‘Thưa các Hiền giả, sa-môn Gotama thường an trú với pháp môn nào trong mùa an cư?’ — thì các ngưới nên trả lờii: ‘Thưa các Hiền giả, Thế Tôn thường an trú trong mùa an cư với định niệm hơi thở vô hơi thở ra.’
Ở đây, này các Tỳ-kheo, Ta thở dài biết rõ ‘tôi đang thở dài’, thở ra dài biết rõ ‘tôi đang thở ra dài’; thở ngắn biết rõ… thở ra ngắn biết rõ; cảm giác toàn thân khi thở vô… xả ly khi thở vô, xả ly khi thở ra.
Này các Tỳ-kheo, điều gì đáng gọi là ‘thượng trú’, ‘Phạm trú’, ‘Như Lai trú’, thì định niệm hơi thở vô hơi thở ra đáng được gọi như vậy.”
